Бекзат өнердің білгірі
Кез келген халықтың мәдениеті – дәстүрінен, құндылықтарынан және заман тынысынан нәр алып тұрғанда ғана өміршең болатын жанды құбылыс. Жаһандану дәуірінде төл болмысымызды жоғалтпай, тартымды, мәнді әрі дара қалпымызды қалай сақтай аламыз? Бұл сауалдар төңірегінде беделді хореограф, педагог, өнертану кандидаты, «Гүлдер» ансамблінің бас балетмейстері Анвара Садықовамен сұхбаттастық. Ол 80-нен астам хореографиялық композиция мен үш бір актілі балетті сахналаған. Оның туындылары әлемнің түрлі елдерінде зор ықыласпен қабылданып, Қазақстанның жетекші хореографиялық ұжымдарының репертуарына енген.Сұхбат барысында ол өнердегі ұзақ та тағылымды жолы, дәстүрдің бізге бағыт сілтейтін басты темірқазық екені және би арқылы жаңа буынның жүрегіне қалай жол табуға болатыны туралы әңгімеледі.– Анвара Әріпқызы, би өнеріне қалай келдіңіз? Шығармашылық тұлға ретінде қалыптасуыңызға кімдер ерекше ықпал етті?– Менің қалыптасуыма анам – Бақыткүл Күмісбекқызы Садықова зор ықпал етті. Балқашта өткен балалық шағымда анам мені түрлі үйірмеге жетелеп, жан-жақты дамуыма көп көңіл бөлді. Ушумен айналыстым, тоқуды, шахмат ойнауды үйрендім, музыка мектебінде скрипка сыныбында оқыдым. Бірақ ақырында балет залы мені өзіне баурап алды. Әуелі Құрылысшылар сарайында жаттықтым, кейін Иван Михайлович пен Людмила Леонидовна Струсинскийлер жетекшілік еткен тамаша «Ветерок» ансамбліне қабылдандым. А.В. Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесінің «Балет әртісі» мамандығына түсуіме сол кісілер көп ықпал етті. Менің кәсіби жолым осылай басталды.Училищені бітірген соң Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының балет әртісі болып еңбек жолымды бастадым. Сонымен қатар Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының хореография факультетіне оқуға түстім. Кейін осы оқу орнында «Хореография педагогикасы» мамандандыруы бойынша өнер магистрі академиялық дәрежесін алдым. 2020 жылы Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым академиясының А.А. Алтмышбаев атындағы Философия, құқық және әлеуметтік-саяси зерттеулер институтында өнертану кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғадым.Өмірде жолым болды деп есептеймін. Аса көрнекті ұстаздардан, отандық хореография өнерінің ірі тұлғаларынан тәлім алу бақыты бұйырды.– Ғылыми ізденісіңіз балет әртісі әрі хореограф-педагог ретінде қалыптасуыңызға қалай әсер етті?– Хореография өнерін ғылым арқылы тану маған бидің табиғатын тереңірек түсінуге жол ашты. Мен биге жай ғана әсем көрініс немесе сұлу қимылдардың жиынтығы деп емес, тұтас бір күрделі ойлау жүйесі ретінде қарай бастадым. Бұл жүйеде ұрпақтан ұрпаққа берілетін рухани код, халықтың дүниетанымы, тамыры терең дәстүрлер және соларды өзіндік пластикалық тілмен бейнелеу тоғысады. Осы арқылы ұлттық болмысымызды танып, әлемдік мәдени кеңістіктегі орнымызды пайымдауға болады.Бабаларымыздың даналығы мен әр әрекетке сыйғызған мәні алдымнан ашыла бастаған сайын мәдениетімізге, тіліміз бен дәстүрімізге деген сүйіспеншілігім де арта түсті. Оларда артық қимыл да, мәнсіз әрекет те болмаған. Жан дүниесінің ашықтығы мен жомарттығы, төзімі, көрегендігі мен даналығы халқымызға қазақ жері бастан өткерген ең қиын кезеңдерден аман өтуге көмектесті.Мені қойылым жасауға жетелеген де – ғылыми ізденіс. Жинаған білімім, қазақ мәдениетінің көрнекті тұлғаларымен араласуым, жеке тәжірибем, отбасымнан сіңіріп, өмір бойы танып-білген дәстүрлерім мені қазақ хореографиясының терең әлеміне алып келді. Соның нәтижесінде өзім «неоқазақ хореографиясы» деп атаған бағытта туындылар жасай бастадым.Педагогтік жолға біршама ерте келдім. Еңбек жолым А.В. Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесінде басталды. Онда классикалық би, тарихи-тұрмыстық би, балет тарихы, балеттануға кіріспе секілді бірнеше пәннен сабақ бердім. Кейін атақты Шара Жиенқұлованың шәкірті, менің ұстазым Ғайникамал Нығметжанқызы Бейсенова «Қазақ биі» пәнін жүргізуді ұсынды. Бұл ұсыныс мені қызықтырды, сондықтан бірден келістім.Педагогтік қызметпен қатар А.В. Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесінің музейін он жыл басқардым. Осы кезеңде Қазақстан хореографиясының қалыптасуы мен даму тарихына қатысты материалдарды, фото және киноқұжаттарды жинап, өңдеп, жүйелеумен айналыстым. Сол еңбектің негізінде бірқатар телевизиялық бағдарламаның сценарийін жеке және бірлесіп жаздым. Деректі фильмдерге бірлескен режиссер, кеңесші болдым, ұлттық хореография өнерінің өзекті мәселелеріне арналған ғылыми мақалалар мен кітаптар жаздым.Ғылыми білімім іргелі сауалдарға жауап тауып, бидің не екенін, қай бағытта келе жатқанымды, не үшін еңбек етіп жүргенімді, ұлттық бидің табиғаты қандай екенін тереңірек ұғынуыма көмектесті. Биші болу – бір бөлек, ұстаздық ету – екінші, ал қойылым қою – мүлде басқа қызмет. Дегенмен олардың бір-бірінсіз өмір сүріп, дами алмайтыны анық.– Әйгілі «Гүлдер» ансамблі еңбек жолыңыздағы ерекше белеске айналды. Жарты ғасырдан астам тарихы бар даңқты ұжым бүгінде Қазақстан музыка өнерінің шынайы рухын танытып келеді. Ансамбльдегі жұмысыңыз туралы айтып берсеңіз.– Расында, 1969 жылы құрылған «Гүлдер» ансамблі отандық музыка мәдениетін дамытуға және кеңінен танытуға айрықша үлес қосты. Ол жылдары ұжым бірнеше өнер саласын тоғыстырды: дәстүрлі ән, эстрада, цирк және хореография қатар дамыды. Ансамбльдің көпжанрлы болмысы оның репертуарын сан алуан бағытта қалыптастыруға мүмкіндік берді. Қазақ мәдениетіне, тілі мен дәстүріне арқа сүйеген кәсіби эстрада өнерін дамытуға қолайлы жағдай жасалды. Ансамбль зор табысқа жетті.2022 жылы ұжым тарихының жаңа кезеңі басталды. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі мен Роза Бағланова атындағы «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымы ансамбльді қайта жаңғырту жобасын қолға алды.Жаһандану қарқыны үдей түскен бүгінгі заманда да ансамбль жұмысында терең тамырымыздан ажырамауға ұмтыламыз. Сонымен бірге шығармашылық ізденістер мен жаңа аранжировкалар арқылы тың өрістерді игеріп келеміз. Ел ішіндегі тұрақты концерттермен шектелмей, алыс-жақын шетелдердегі халықаралық жобаларға, байқаулар мен фестивальдерге қатысуға күш саламыз. Ансамбльдің асыл мұрасы мен алтын қорын сақтай отырып, мүлде жаңа репертуар қалыптастырып жатырмыз. Қазір жеке, дуэттік және топтық үлгіде орындалатын 80-нен астам хореографиялық қойылымымыз бар. Бұған қоса, шығармашылық жолымның 25 жылдығына арналған FLOW/АҒЫН концерті аясында тұсауы кесілген «Замана жаңғырығы / Эхо эпох» этнобалеті сахналанды.Сондай-ақ EXPERIENCE атты жаңа жобаны іске қостық. Бұл жоба әртістерімізге өз шығармашылық әлеуетін хореограф-қоюшы ретінде танытуға мүмкіндік береді. Ол – тың идеяны, жеке ынтаны және хореография өнерінің әртүрлі жанрларына терең бойлауға деген құлшынысты қажет ететін өте қызықты алаң. Бұл бүкіл команданың зор күш-жігерін, шығармашылығы мен талантын талап ететін ауқымды жұмыс.Әрине, ансамбльдің басты байлығы – орындаушыларымыз, жас бишілеріміз бен музыканттарымыз. Бүкіл жұмысымыз солардың қабілетін ашуға, бүгінгі көрерменге қызық әрі ертең де мәнін жоғалтпайтын қойылымдар жасауға бағытталған. Мен де осы мақсатқа бар күш-жігерімді жұмсаймын. Біз үшін аға, орта және жас буын көрермендерінің бәріне бірдей тартымды болу маңызды.– Шетелдік көрермен қазақтың әуені мен биін қалай қабылдайды?– Шығармашылығымыз әлемде жоғары бағаланады. Мұны түрлі жастағы көрермендердің қызығушылығынан, ыстық ықыласы мен қошеметінен, алған марапаттарымыздан анық байқауға болады. Олардың арасында өнер қайраткерлері де, өзге салалардың өкілдері де бар.Ансамбль өнерінің жоғары бағаланғанын халықаралық және республикалық байқауларда алған көптеген марапатымыз да дәлелдейді. Солардың қатарында Сочиде өткен Еуразия елдерінің мәдениет және өнер фестивалінде (Ресей, 2023), Берлиндегі XXI халықаралық «TanzOlimp» хореографиялық байқауында (Германия, 2024), XVII халықаралық «Рига көктемі – 2024» хореографиялық байқауында (Латвия), Кутаисиде Джордж Баланчинге арналған V халықаралық хореографиялық фестиваль-байқауда (Грузия, 2025), Уфадағы VII бүкілресейлік «Би тәжірибесі» хореографиялық байқауында (Башқұртстан, 2025), Шара Жиенқұлова атындағы республикалық қазақ биі байқауында (Астана, 2023), Дәурен Әбіров атындағы ерлердің жеке биін орындаушылар республикалық байқауында (Астана, 2023), Қазақ КСР-інің халық әртісі Гүлжан Талпақова атындағы республикалық жеке орындаушылар байқауында (Атырау, 2023) иеленген алтын медальдарымыз бен бірінші орындарымыз бар.Жалпы алғанда, «Гүлдер» ансамблінің жаңа құрамы жеке және топтық өнер көрсету бағдарламаларымен осы күнге дейін әлемнің 13 елінде – Қытайда, Түркияда, Малайзияда, АҚШ-та, Швецияда, Германияда, Францияда, Латвияда, Ресейде, Грузияда, Өзбекстанда, Тәжікстанда және Қырғызстанда өнерін таныстырды.Бишілеріміздің осы жеңістері мен марапаттары ұлттық хореографияның биік деңгейін, орындаушылардың, хореографтардың, композиторлардың, музыканттар мен костюм суретшілерінің кәсіби шеберлігі халықаралық деңгейде мойындалғанын көрсетеді.Ансамбліміз мемлекет басшылары мен шетелдердің ресми өкілдері алдында үнемі өнер көрсетіп келеді. Соңғы жарқын қойылымдарымыздың бірі – Қырғыз Республикасында өткен Дүниежүзілік көшпенділер ойындарына қатысуымыз.Әрбір өнер көрсетуіміз қазақтың ұлттық мәдениеті қаншалықты ғажайып, қуатты әрі жарқын екенін көрерменге танытады. Біздің мәдениетіміз әлемге ашық, бейбітшілікке үндейді. Оның өзегінде рухани құндылықтар мен жалпыадамзаттық өмір қағидалары жатыр. Осы құндылықтар халқымыздың ғасырлар бойғы жолының арқауына айналды. Оларды жоғалтуға қақымыз жоқ. Өйткені бұл – алға ұмтылудың берік тұғыры.– Анвара Әріпқызы, өз салаңызда биік жетістікке жеткен маман ретінде табыстың басты сыры неде деп ойлайсыз?– Сәл жаттанды естілуі мүмкін, бірақ табыстың басты негізі – еңбекқорлық. Еңбек адамның алдына қойған мақсатына қызмет етуі керек. Сонымен бірге жаңалыққа ашық болып, үнемі білім алуға, үйренуге ұмтылған жөн. Адамның қолынан көп нәрсе келеді. Меніңше, еңбекқорлық пен білімге құштарлық – барлық жетістіктің негізі.
