Eminem әнінен қазақ күйлеріне дейін: Жақсылық Мұхаметжанов домбыра туралы қалыптасқан түсінікті қалай өзгертіп жүр?
Бүгін Қазақстанда Ұлттық домбыра күні аталып өтеді. Мереке қазақ мәдениетінің басты нышандарының біріне, халқымыздың рухани мұрасымен біте қайнасқан қасиетті аспапқа арналған.Домбыра – ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан рухани шежіре, халқымыздың тарихы, салт-дәстүрі мен дүниетанымы ғасырлар бойы жеткізіліп келген көркем тіл. Бүгінде домбыраның қоңыр үні ұлттық мәдениетімізді жаңа әрі заманауи сипатта танытып келеді.Домбыраның мол мүмкіндігін миллиондаған тыңдарманға жаңаша қырынан танытып жүрген өнерпаздардың бірі – музыкант, ZhakSoul Dombra жобасының авторы Жақсылық Мұхаметжанов. Оның әлемдік хиттерге жасаған каверлері әлеуметтік желілерде миллиондаған қаралым жинаса, авторлық шығармалары көрерменді Қазақстанның мәдени мұрасы және табиғи сұлулығымен таныстырады.Ұлттық домбыра күні қарсаңында Qazaq Culture редакциясы музыкантпен оның шығармашылық жолы, домбыраның қазіргі мәдениеттегі орны, авторлық музыкасы туралы әңгімелесті.– Музыкадағы жолыңыз қалай басталды? Неліктен дәл домбыраны басты аспабыңыз ретінде таңдадыңыз?– Менің музыкадағы жолым Ақкөл аудандық балалар музыка мектебінен басталды. Кейін кәсіби білімімді жалғастырып, Күләш Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің композиция мамандығын тәмамдадым.Бала кезімде маған Асылбек Еңсеповтің шығармашылығы ерекше әсер етті. Оның музыкасы, орындаушылық шеберлігі мен домбыраға деген жаңашыл көзқарасы мені қатты шабыттандырды. Арада шамамен 15 жыл өткен соң домбыраны қайта қолыма алдым. Осы аспаптың арқасында әлеуметтік желілерде, әсіресе TikTok пен Instagram платформаларында белсенді түрде шығармашылықпен айналыса бастадым.Домбыраның бойындағы барлық қасиет мені қызықтырады. Оның қайталанбас болмысы, үні, мінезі және адамдардың бұл аспапты қалай қабылдайтыны. Көпшілік маған орындауымдағы әуендердің жанын тыныштандырып, тіпті шипа сыйлайтынын жиі жазады. Мұндай пікірлер мен үшін өте маңызды. Өйткені музыка арқылы қоғамға пайдам тиіп жатқанын сезінемін әрі домбыраның әсем үн шығарып қана қоймай, адамның ішкі жан дүниесіне терең әсер ете алатынын түсінемін.– Eminem-нің «Mockingbird» әнін домбырада орындауыңыз сізге кең танымалдық әкелді. Әлемдік хиттерді ұлттық аспаппен үйлестіру идеясы қалай пайда болды? Осындай үлкен ықылас күттіңіз бе?– Иә, Eminem-нің «Mockingbird» әніне жасаған каверім шығармашылығымдағы бетбұрысты жұмыстардың біріне айналып, әлемнің түкпір-түкпіріне кең тарады.Негізінде, белгілі шығармаларды жаңаша орындау – музыкант үшін табиғи шығармашылық үдеріс. Мұнда танымал әнді таңдай салу жеткіліксіз. Ең бастысы – домбырада табиғи әрі үйлесімді естілетін туындыны табу, сапалы бейнежазба әзірлеу және шығарманы өзіңе тән орындау мәнерімен жеткізе білу.Шынымды айтсам, мұндай ауқымды ықылас болады деп күткен жоқпын. Алайда көрерменді алдау мүмкін емес. Шын ықыласпен, жүректен шыққан әуенді адамдар бірден сезеді.Бейнежазбаларымның қазақстандықтарға ғана емес, түрлі елдердегі көрермендерге де әсер еткені ерекше қуантты. Шетелде тұратын көптеген отандасымыз осы шығармалар арқылы туған мәдениетімен және Қазақстанмен рухани байланысын қайта сезінгенін жазды. Мен үшін бұл – шығармашылығыма берілген ең бағалы пікірлердің бірі.– Сіз домбырада поп-музыкадан бастап рэпке дейін түрлі жанрдағы шығармаларды орындайсыз. Заманауи хиттерді ұлттық аспаптың үніне бейімдеу қаншалықты күрделі?– Иә, менің репертуарым поп-музыкадан бастап рэпке дейінгі түрлі жанрларды қамтиды. Көпшілікке қызықты әрі домбыраның үні арқылы жаңаша ашылатын шығармаларды таңдауға тырысамын.Белгілі хиттерді домбыраға бейімдеу мен үшін аса қиын емес. Өйткені музыкамен және әртүрлі дыбыстық тәжірибелермен бала кезімнен айналысып келемін. Әуендерді жаңаша пайымдау, тың интонациялар іздеу және шығарманың ұлттық аспапта табиғи естілуіне мүмкіндік беретін орындау тәсілін табу маған әрдайым қызық болды.Қазір дыбыс режиссурасы мен студиялық жұмыстан жинаған тәжірибемнің пайдасы көп тиіп жүр. Соның арқасында каверді жай ғана орындап қоймай, оны сапалы дыбысы, өзіндік атмосферасы және заманауи реңкі бар тұтас әрі әсерлі туынды ретінде ұсынуға мүмкіндік туады.– Жас музыканттар үшін академиялық білім қаншалықты маңызды?– Меніңше, академиялық білімнің маңызы өте зор. Ол музыкантқа берік негіз, тәртіп, музыка теориясын және кәсіби ортаны түсіну қабілетін береді. Дегенмен бұл жолдың әрдайым оңай бола бермейтінін де ескеру керек. Мысалы, мен музыка академиясына үшінші талпынысымда ғана оқуға түстім.Музыканттың негізгі білімі болғаны дұрыс деп есептеймін. Алайда табиғи талант, музыканы жүрекпен сезіну және еркін импровизация жасай білу де соншалық маңызды.Кейде академиялық білімі жоқ музыканттардың ішкі шектеулері аз болады, сондықтан олар тәжірибе жасаудан қорықпайды, шығармашылық тұрғыдан еркін әрекет етеді. Бірақ оларға кәсіби ортада ресми түрде мойындалу қиынырақ болуы мүмкін.Мәселен, мен халықаралық байқауларға көп қатысып, көптеген жүлде иеленген музыкант емеспін. Жобамның ауқымды аудиториясы мен халықаралық деңгейдегі танымалдығына қарамастан, кәсіби ортада мойындалуға және мәдени бастамалардың мемлекет тарапынан қолдау табуына әлі де ұмтылып келемін.– Бүгінде сіз кавер орындаумен қатар, төл туындыларыңызды да жазып жүрсіз. Өнер иесі ретінде қай бағыт өзіңізге жақын? Шығармаларыңыз арқылы қандай ой жеткізгіңіз келеді?– Соңғы жылдары ZhakSoul Dombra жобасының авторлық бағытын белсенді дамытып жүрмін. Репертуарымда «Turan», «Shanyraq», «Nomad», «Samal» және «Қазақстаным» атты төл шығармалар пайда болды. Бұл туындыларда домбыраның дәстүрлі үнін қазіргі музыкалық тілмен ұштастыруға тырыстым.«Қазақстаным» композициясының орны ерекше. Оған арналған бейнебаян Түркістанда, Қайыңды көлінде, Бозжыра алқабында және Бурабайда түсірілді. Мен музыкалық туынды жасап қана қоймай, еліміздің көркем табиғатын да көрсеткім келді.Нәтижесінде бейнежазба TikTok желісінде 18 миллионнан астам қаралым жинады. Бұл көрсеткіш осы бағыттағы жұмысымды әрі қарай жалғастыруыма үлкен серпін берді.Әрине, әлемге танымал шығармаларды жаңаша түсіндіру маған әлі де қызық. Дегенмен қазір авторлық музыка мен үшін ерекше маңызға ие болып келеді.Өз туындыларым, музыкам және жобаның көркем бейнелері арқылы Қазақстанның мәдени мұрасын, табиғи сұлулығын және туристік әлеуетін еліміздегі көрерменге де, шетелдік аудиторияға да кеңінен танытуды көздеймін. Адамдардың Қазақстанды тек әсем табиғаты арқылы ғана емес, ұлттық музыканың заманауи үні арқылы да танығанын қалаймын.– Әлемнің кез келген музыкантымен бірлескен шығарма жазуға мүмкіндік туса, кімді таңдар едіңіз? Неліктен?– Бірге жұмыс істегім келетін музыканттарды атасам, ең алдымен Димаш Құдайберген, Eminem және Yiruma дер едім. Олардың әрқайсысы мені өзінше шабыттандырады әрі өз жанрында мен үшін нағыз үлгі саналады.Маған олардың шығармашылығы, музыкаға деген көзқарасы және туындылары арқылы сезімді жеткізе білу шеберлігі өте жақын.Олардың өзіндік стилін домбыраның үнімен ұштастырып, ұлттық аспаптың мүлде бөлек музыкалық бағыттарда қаншалықты үйлесімді естіле алатынын көрсету қызықты болар еді деп ойлаймын. Мұндай шығармашылық тәжірибе домбыраны бұдан да кең халықаралық аудиторияға таныта алатынына сенімдімін.– Соңғы жылдары сіз цифрлық кеңістікте домбыраны кеңінен насихаттап жүрген ең танымал өнерпаздардың біріне айналдыңыз. Домбыраның заманауи мәдениеттегі болашағын қалай елестетесіз? Алдағы жылдарға қандай шығармашылық мақсаттар қойып отырсыз?– Иә, бүгінде жобаның өзіндік танымалдығы қалыптасты. Бірақ мен мұны шығармашылық жолымның бастауы ғана деп қабылдаймын. Болашақта домбыра Қазақстанда ғана емес, шетелде де бұрынғыдан бетер танымал бола түсетініне сенімдімін.Сонымен қатар мұндай жобаларды дамыту үшін аудиторияның ықыласы ғана жеткіліксіз екенін түсіну маңызды. Сапалы контент әзірлеу көп қаражатты, уақытты, кәсіби техниканы, мықты команданы және түрлі ресурсты қажет етеді. Сондықтан халықтың қолдауымен қатар, жас таланттар мен мәдени бастамаларға мемлекет тарапынан жүйелі қолдау көрсетілуі де аса маңызды.Алдағы жылдардағы басты мақсатым – әлемді қазақтың домбырасымен және оның заманауи үнімен таныстыруды жалғастыру.Астанада алғашқы үлкен жеке концертімді өткізіп, блогымды одан әрі дамытқым келеді. Авторлық әуендерімді цифрлық платформаларда тұрақты түрде жариялап, домбыраның заманға сай, қуатты әрі сан алуан аудиторияға қызықты естіле алатынын көрсеткім келеді.
