Қазақ арасында «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы – Майқы би» деген нақыл сөз бар. Халық бұл сөзді бекер айтпаған. Ел аузындағы аңыздарда Майқы би аса дана, көреген адам болғаны айтылады.

Ертеде Шыңғыс хан таққа отырған кезде әр рудан билер жиналып, үлкен кеңес құрыпты. Сонда билердің бәрі тұлпар мініп келсе, Майқы би арбасына отырып келеді екен. Арбасын адамдар жетектеп әкеледі. Бұған таңданған жұртқа ол:

– Сендер төрт аяқты айуанға мініп келдіңдер, ал мен өмірімде айуан мініп көрген емеспін. Осы жағынан сендерден артығым бар, – депті.

Даналығы мен тапқырлығына риза болған жұрт оны төбе би етіп сайлаған деседі.

Майқы би туралы тағы бір көне аңыз бар.

Баяғы заманда Қызыл Арыстан деген ханның тұтқын қыздан туған бір ұлы болады. Бала ала түсті болып дүниеге келеді. Мұны көрген ханның бәйбішесі қызғанып, «бұл бала ержетсе, елге бүлік әкеледі» деп, оны шешесімен бірге елден аластатуды сұрайды. Хан ақыры соған көнеді.

Қырық жігіт баланы шешесімен бірге Сырдариядан асырып, алыстағы таулы өлкеге апарып тастайды. Жылдар өте келе бала он екі жасқа жеткенде жалғыз қалады. Бір күні аң аулап жүрген Үйсін деген жігіт сол баланы көреді. Оның ай десе аузы, күн десе көзі бар әдемі екенін байқайды. Бірақ баланың ешкіммен сөйлеспей, жалғыз отырғанына таңданып, көргенін әкесіне, яғни Майқы биге барып айтады. Майқы би баланы көруге өзі келеді. Үйсінге ілеспеген, тіпті сөйлеспеген бала Майқыны көргеннен-ақ орнынан ұшып тұрып:

– Ассалаумағалейкум, хан біткеннің қазығы, Бұқара жұрттың азығы! – деп сәлем береді. Майқы би оның зеректігіне риза болып:

– Бала, сен болайын деп тұрған ұл екенсің. Тек сені тәрбиелейтін жан болмаған, – дейді де, оны өз үйіне алып кетеді. Баланы өз ұлындай тәрбиелеп, ержеткен соң қасына жүз жігіт қосып, ел құруға аттандырады. Оларға бата беріп, «Ақыл мен ынтымақ болса, халықтың іргесі бекем болады. Бірлік бар жерде ел де өседі, жер де көркейеді», – дейді.

Жігіттер ұзақ жол жүріп, Ұлытау өңіріне барып қоныстанады. Уақыт өте келе олар көбейіп, үлкен елге айналады. Сол жерде баяғы жетім бала Алаша хан атанып, хан көтерілген деседі.

Аңыз бойынша, осылайша Майқы би ақылымен талай елдің басын қосып, болашақ қазақ жұртының іргесін қалауға себепші болған екен.