Ертеде Сарыбай мен Қарабай атты екі дос өмір сүріпті. Бір күні олар: «Біріміздің ұлымыз, екіншіміздің қызымыз дүниеге келсе, екеуін үйлендірейік», – деп уағдаласады.

Көп ұзамай Сарыбайдың отбасында Қозы атты ұл, Қарабайдың шаңырағында Баян есімді қыз дүниеге келеді.

Алайда Сарыбай ұлының ержеткенін көре алмай, ерте қайтыс болады. Арада жылдар өткенде Қарабай бұрынғы досына берген сертін орындауға міндетті емеспін деп шешеді.

Бұл кезде Қозы ержүрек, көрікті жігіт болып өссе, Баян сұлулығымен қатар ақылымен, қайсар мінезімен елге танылады.

Әкелерінің ертеде жасаған уәдесін білген екі жас бір-бірімен кездесуге ұмтылады. Бірақ Қарабай олардың қосылуына қарсы болады. Ол бұрынғы қонысын тастап, отбасын алысқа көшіріп әкетіп, қызын басқа адамға беруді ойлайды.

Қозы олардың соңынан жолға шығады.

Ұзақ сапардан кейін ол Баянмен кездесіп, екі жас бір-біріне ғашық болады. Алайда олардың жолына күшті Қодар бөгет болады. Қарабай күйеу бала ретінде соны таңдамақ еді.

Баян бұған көнбейді. Оның жүрегі Қозыға тиесілі екенін жасырмайды.

Сонда Қодар қарсыласынан құтылуды ойлайды. Айлаға басып, ақыры Қозыны мерт етеді.

Сүйгенінің қазасы Баянға ауыр тиеді. Бірақ ол Қодардан кек алуға бел буады.

Баян оған:

– Егер бір шартымды орындасаң, саған тұрмысқа шығамын, – дейді.

Шарты – терең құдықтан су алып шығу еді. Қодар Баянның ұзын бұрымынан ұстап, құдыққа түсе бастайды.

Ол тұңғиықтың үстіне жеткенде Баян бұрымын кесіп жібереді. Қодар төмен құлап, қаза табады.

Алайда кек Қозыны қайтара алмайтын еді. Жырдың кең тараған трагедиялық нұсқасында Баян да көп ұзамай сүйгенінің жанында өмірден өтеді.

Қозы Көрпеш пен Баян сұлу туралы жыр ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа жетіп, сан түрлі нұсқада сақталған. Оқиға желісінің жекелеген тұстары әрқалай баяндалғанымен, негізгі өзегі өзгермейді. Ол – махаббат, сертке адалдық және адамның өз тағдырын өзі таңдауға деген құқығы.

Сондықтан арада қанша ғасыр өтсе де, Қозы мен Баянның есімдері қазақ мәдениетінде адал махаббаттың символы болып қала береді.