Ертеде Қарақыпшақ елінде Тоқтарбай деген бай өмір сүріпті. Ұзақ уақыт бойы перзент сүймеген Тоқтарбай көп тілек тілеп, ақыры Аналықтан Қобыланды атты ұл, Қарлығаш атты қыз туады. Қобыланды бала кезінен-ақ ерекше батылдығымен көзге түсіп, жылқы бағып жүрген Естемістен тәлім алады.

Қобыланды тез ер жетіп, ел қорғайтын батыр атанады. Ол Көктім Аймақ ханның қызы Құртқаға үйленеді. Құртқа тек сұлу ғана емес, ақылды әрі көреген қыз болады. Ол Қобыландының болашақ жорықтарын алдын ала болжап, батырға әрдайым ақыл-кеңес береді. Құртқаның кеңесімен Қобыланды көкала биені алады. Одан туған Тайбурылды Құртқа бірнеше жыл бағып, болашақ батырға лайықты тұлпар етіп баптайды. Тайбурыл кейін Қобыландының ең сенімді серігіне айналады.

Бір кезде Қазан хан Ноғайлы еліне шабуыл жасап, Сырлы мен Қырлы қалаларын басып алады. Елдің қиын жағдайға түскенін естіген Қобыланды жауға қарсы аттануға бел буады. Құртқа Тайбурылдың әлі толық бабына келмегенін айтып, батырды жорыққа асықпауға шақырады. Бірақ ел намысын ойлаған Қобыланды оның сөзін тыңдамай, Тайбурылға мініп, жолға шығады. Тайбурыл шабысына мініп, батырды алыс жолдан тез жеткізеді. Қобыланды жау әскерімен шайқасып, Қазан ханның қолын талқандап, басып алынған қалаларды азат етеді.

Жорықтан кейін Қобыланды Қараманмен бірге Көбікті ханның еліне барады. Екі батыр Көбіктінің жылқысын айдап әкетпек болғанда, Көбікті олардың ізін тауып, Қобыландыны қолға түсіреді. Батырды жау қолында қиын жағдай күтіп тұрады. Алайда Көбіктінің қызы Қарлыға Қобыландының ерлігіне сүйсініп, оған жасырын түрде көмектеседі. Қобыланды тұтқыннан босап шығып, Көбіктімен шайқасып, оны жеңеді. Қарлығаның көмегі батырдың бұл қиындықтан аман шығуына себеп болады.

Кейін Құртқамен шаңырақ көтеріп, олардың Бөкенбай атты ұлы дүниеге келеді.

Арада жылдар өтіп, жау Қыпшақ еліне қайта шабуыл жасайды. Шайқаста Қобыланды жараланып, жау қолына түсуге шақ қалады. Сол кезде оның жас ұлы Бөкенбай әкесіне көмекке келіп, Шошай ханды жеңеді. Осылайша ол әкесінің батырлық жолын жалғастыратынын көрсетеді.

Ғалымдар жырдың 29 нұсқасы  бар дейді. Соның 26-сы оның ерлігі жайлы. Жырдың ең көне нұсқасы бізге жетпеген, себебі әр жырау өз заманында жырды өзінше толықтырып, өңдеп отырған. Жылдар өтсе де, Қобыланды батырдың ерлігі ел жадында. Оның бойындағы ерлік, намыс, адалдық сынды асыл қасиеттер әр оқырманға үлгі болары анық.