Туындылары музей қорындағы құнды жәдігер болып қана қоймай, тұтас халықтың көркемдік танымына айналған суретшілер бар. Солардың бірі – графикалық сызық арқылы дала тынысын, халық эпосының қуатты ырғағын, әдеби кейіпкерлердің ішкі толғанысын және дәстүрлі тұрмыстың көркем болмысын шебер бейнелеген Исатай Исабаев.

Қазақстан Республикасының Ұлттық музейінде суретшінің туғанына 90 жыл толуына арналған «Исатай Исабаев. Мұра» көрмесі ашылды. Бұл жобаның елорда үшін маңызы ерекше. Суретшінің қызы Әлия Исабаеваның айтуынша, әкесінің шығармалары Астанада алғаш рет осындай ауқымда таныстырылып отыр.

Көрме мерейтойлық экспозиция аясымен ғана шектелмейді. Ол қазақ кітап графикасының қалыптасуы мен дамуына зор үлес қосқан қылқалам иесінің шығармашылық әлемін жаңаша танып, оның ұлттық бейнелеу өнеріндегі орнын тереңірек бағамдауға мүмкіндік береді.

Исатай Исабаев графиканы бейнелеу өнерінің қосалқы саласы емес, өзіндік мүмкіндігі мен көркемдік қуаты бар дербес тіл ретінде танытқан суретшілер буынына жатады. Оның туындыларында артық не кездейсоқ сызық жоқ. Әрбір штрих бейненің мінезін ашып, қозғалысын, көңіл күйін дәл жеткізеді. Контраст, ырғақ пен композициялық шешім арқылы суретші қазақ фольклорының, эпостық мұраның және классикалық әдебиеттің кейіпкерлері қайта тірілген тұтас көркем әлем қалыптастырды.

Шебер шығармашылығында кітап иллюстрациясының орны айрықша. Көптеген оқырман Абай Құнанбайұлының, Мұхтар Әуезовтің, Бейімбет Майлиннің, Ілияс Жансүгіровтің және басқа да қаламгерлердің туындыларын көркем мәтін арқылы ғана емес, Исабаев сомдаған бейнелер арқылы да тереңірек таныды.

Оның иллюстрациялары шығарманы жай ғана көркемдеп, мәтінді толықтырумен шектелген жоқ. Олар дәуірдің тынысын, туындының табиғи болмысын, кейіпкерлердің жан дүниесін және ұлттық мінездің терең қатпарларын сезінуге жол ашты. Суретші әдеби шығармадағы ой мен сезімді бейнелеу өнерінің тіліне аударып, сөз бен суретті өзара үйлестіре білді.

Сондықтан «Исатай Исабаев. Мұра» көрмесі бір суретшінің шығармашылығы туралы ғана емес, кітап оқу мәдениеті, әдебиет пен бейнелеу өнерінің табиғи сабақтастығы туралы кең ауқымды әңгімеге ұласады.

Бүгінде бейнелік кеңістік барған сайын цифрлық сипат алып барады. Ал Исабаевтың графикасы өнер туындысының мүлде бөлек табиғатын – қол еңбегінің құндылығын, суретші қолтаңбасының дәлдігін және шынайы шығарманың терең толғаныс пен тынымсыз ізденістен туатынын аңғартады.

Экспозициядағы аса құнды дүниелердің қатарында көпшілік назарына сирек ұсынылатын мырыштан, линолеумнан және самшит ағашынан жасалған баспа қалыптары бар. Әдетте көрермен суретшінің қағазға басылып, толық аяқталған дайын туындысын ғана көреді. Ал бұл көрме графикалық шығарманың дүниеге келу үдерісіне үңілуге мүмкіндік береді.

Баспа қалыптарынан шебер қолының табы, кескіш құралдың ізі, күрделі техникалық жұмыстың дәлдігі мен әрбір бөлшектің мұқият ойластырылғаны анық байқалады. Осы арқылы көрермен дайын бейненің ар жағында қаншалықты қажырлы еңбек, асқан төзім мен кәсіби шеберлік тұрғанын сезінеді.

Бұл жәдігерлер Исатай Исабаевты әсерлі бейнелер жасаған суретші ретінде ғана емес, баспа графикасының қыр-сырын терең меңгерген хас шебер ретінде танытады. Оның шығармашылығы сызықтың ішкі тәртібіне, материалды сезіне білуге және техникалық тұрғыдан күрделі үдерісті поэтикалық көркем ойға айналдыру қабілетіне негізделген.

Көрмеге суретшінің 80-нен астам графикалық туындысы, отбасылық архивте сақталған еңбектері мен Ұлттық музей қорындағы шығармалары қойылған. Олардың қатарында қазақ эпосына, фольклорына, даланың дәстүрлі мәдениетіне және классикалық әдебиетке арналған жұмыстар бар.

Бұл туындылар өзара сабақтаса келе ұлттық тарих пен халық болмысын тікелей баяндау арқылы емес, бейне, ырғақ, ишара және символ арқылы жеткізетін біртұтас көркем кеңістік құрайды.

Көрменің ашылуында көркемөнер қауымдастығының өкілдері мен өнертанушылар суретші туралы естеліктерін бөлісті. Қазақстан Суретшілер одағы Астана қалалық филиалының төрағасы, Қазақстанның мәдениет қайраткері Төлеуғазы Байғалиев пен ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық өнертанушылар қауымдастығының мүшесі, өнертанушы Елизавета Ким Исатай Исабаевтың ұлттық көркемөнер мектебінің дамуына қосқан елеулі үлесін атап өтті.

Олардың әңгімелері экспозицияны жанды естеліктермен толықтырып, музей сөрелеріндегі туындылар мен архивтік материалдардың ар жағындағы суретшінің адами әрі шығармашылық тұлғасын тереңірек танытты. Исатай Исабаевтың өнері әр кезеңнің өкілдерін әлі күнге дейін бір арнада тоғыстырып келеді.

Жобаның жалғасы ретінде «Исатай Исабаев: көркемдік, мәдени және институционалдық мұра» атты халықаралық дөңгелек үстел ұйымдастырылды. Оның қатысушылары суретшінің көркемдік әдісін, Қазақстан өнері тарихындағы кітап графикасының маңызын, туындыларды музей қорында сақтау және оларды қазіргі заман тұрғысынан зерделеу мәселелерін талқылады.

Пікір алмасуға өнер, мәдениет және музей ісі саласындағы сарапшылар, дипломаттар, сондай-ақ Литва, Германия, Ұлыбритания және АҚШ-тан келген суретшілер қатысты.

«Исатай Исабаев. Мұра» көрмесі 26 маусымға дейін жалғасады. Көрме графикалық сызықты халықтың рухани болмысын, тарихи тәжірибесі мен дүниетанымын танытатын көркем тілге айналдырған суретшімен қайта жүздесу деуге болады.

Исатай Исабаев туындыларындағы дала болмысы сыртқы көрініспен ғана шектелмейді. Ол сызықтардың ырғағынан, кейіпкерлердің мінезі мен жанарынан, ақ пен қараның астасуынан айқын танылады. Суретші ұлттық дүниетанымды жай бейнелеп қана қоймай, оны терең көркемдік ой деңгейіне көтерді.

Сондықтан Исатай Исабаевтың мұрасы өткен дәуірдің көркем шежіресі ғана емес, бүгінгі өнермен сабақтасып жатқан өміршең құбылыс. Оның қалыптастырған графикалық тілі мен бейнелер әлемі уақыт өткен сайын өз құндылығын жоғалтпай, қазақ даласының рухын, мінезін және эстетикалық болмысын кейінгі буынға таныта береді.