Музыкант үшін демалыс әрдайым толық тыныштықты білдіре бермейді. Оқу аудиторияларынан алыста жүрсе де, күнделікті дайындық, жаңа шығармаларды меңгеру және кәсіби қалыпты сақтау қажеттігі жалғаса береді. Ал туған елге оралу көбіне кезекті сынаққа айналады. Бірақ бұл жолы жас өнерпаздар ұстаздарының емес, өз көрерменінің алдында есеп береді.

Күләш Байсейітова атындағы камералық залда Санкт-Петербург, Мәскеу және Вена қалаларында білім алып жүрген тоғыз жас қазақстандық музыкант бас қосады. «Музыкалық демалыс» концерті олардың елден жырақта жүріп не үйренгенін, орындаушылық ойлау жүйесінің қалай өзгергенін және бүгінде қандай музыканы таңдағанын баяндайтын өзгеше шығармашылық әңгімеге айналмақ.

Бір сахнада ән, скрипка, флейта, фортепиано, классикалық гитара және домбыра үні тоғысады. Моцарт, Брамс, Шопен және Рахманинов туындыларымен қатар Құрманғазының күйлері мен жас қазақстандық композитордың шығармалары орындалады. Осындай сабақтастық бағдарламаны жеке нөмірлер тізбегі ғана емес, түрлі дәуірлердің, музыкалық мектептер мен көркем тілдердің жүздесуіне айналдырады.

Бір буынның тоғыз баяны

Концерт қатысушыларын жастық қана біріктірмейді. Олардың әрқайсысы халықаралық байқаулардан өтіп, жас орындаушыдан мінсіз техникамен бірге музыканы өзінше пайымдауды талап ететін кәсіби ортада білім алып жүр.

Кеште сопрано Марта Набатова, скрипкашылар Дариға Қазкенова мен Аделя Дүйсенбай, флейташылар Афина Мавиди мен Кәмилә Исмағұлова, пианистер Мария Шавтельская мен Радия Оразалинова, гитарист Айдар Бижанов және композитор Әліби Жанат өнер көрсетеді.

Олардың әрбір орындауын жеке музыкалық портрет ретінде қабылдауға болады. Дегенмен бағдарлама бұл тоғыз шығармашылық тарих бірін-бірі толықтыратындай етіп құрылған. Ұлттық музыка мен романтикалық классикадан бастап, опералық драма мен бүгінгі күні жазылған жаңа шығармаларға дейінгі кең ауқым қамтылады.

Кешті Мария Шавтельская ашады. Оның орындауында Нұрғиса Меңдіғалиевтің «Домбыра туралы аңыз» шығармасы және Құрманғазының Абдулхақ Жайым өңдеген «Адай» күйі орындалады. Концерттің алғашқы минуттарынан-ақ сахнада рояль тұрғанымен, залда домбыраның рухы сезіледі. Ұлттық аспаптың мінезі, ырғағы мен далаға тән қуаты фортепианоның мүмкіндігі арқылы жеткізіледі.

Радия Оразалинова тыңдарманды мүлде басқа музыкалық әлемге бастайды. Оның бағдарламасына Сергей Прокофьевтің Фортепианоға арналған бірінші сонатасы, Сергей Рахманиновтың Алтыншы прелюдиясы және Фридерик Шопеннің Бірінші скерцосы енген. Бұл шығармаларда техникалық күрделілік ішкі ширығудан бөлек қаралмайды. Пианистке барлық нотаны дұрыс орындау жеткіліксіз. Ол әр туындының драматургиясын, көңіл күйі мен ауқымын тұтас ұстап тұруы қажет.

Опера сахнасынан испан гитарасына дейін

Сопрано Марта Набатова көрермен алдына бір-біріне қарама-қайшы екі образда шығады. Ол Руджеро Леонкаваллоның «Паяцы» операсындағы Недданың речитативі мен балладасын, сондай-ақ Вольфганг Амадей Моцарттың «Дон Жуан» операсындағы Эльвира ариясын орындайды.

Әншіге концерттің шағын бөлігі ішінде итальян операсына тән алаулаған сезімнен Моцарт драматургиясының дәлдігі мен нәзіктігіне ауысу міндеті тұр. Мұндай үйлесім жас өнерпаздың дауыс ауқымын ғана емес, орындаудың эмоциялық табиғатын бір сәтте өзгерте алу шеберлігін де танытады.

Екі музыкалық дәстүрдің өзіндік сұхбатын скрипкашылар Аделя Дүйсенбай мен Дариға Қазкенова жалғастырады. Аделя Камиль Сен-Санстың француз талғампаздығы мен испан темпераменті тоғысқан «Хаванез» шығармасын орындайды. Ал Дариға Иоганнес Брамстың Скрипкаға арналған концертінің екінші және үшінші бөлімдерін ұсынады.

Сен-Санс музыкасында скрипка жеңілдігімен, жарқындығымен және құбылмалы ырғағымен баураса, Брамс шығармасында оның үні тереңдеп, қатаң әрі салмақты сипатқа ие болады. Бір концертте қатар орындалған бұл туындылар бір аспаптың мінезі қаншалықты алуан болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Скрипканың қанық үнінен кейін бағдарламаға флейта музыкасы енеді. Кәмилә Исмағұлова нәзік лирика мен виртуоздықтың арасындағы өтпелі иірімдерге құрылған Габриэль Форенің Фантазиясын орындайды. Ал Афина Мавиди Франсуа Борнның «“Кармен” операсының тақырыптарына жазылған жарқын фантазиясын» ұсынады. Бұл туындыда Бизенің көпшілікке таныс әуендері орындаушы үшін нағыз кәсіби сынаққа айналады.

Кештің бөлек бір үні – классикалық гитара. Айдар Бижанов Франсиско Тарреганың «Араб каприччиосын» және Ролан Дьенстің Fuoco шығармасын орындайды. Бұл екі туындыда аспаптың табиғаты әр қырынан ашылады: алғашқысы камералық әрі әуезді естілсе, екіншісі шапшаң, ырғақты және оркестрлік қуатқа жақын сипатымен ерекшеленеді.

Орындаушылар арасындағы композитор

Бағдарламада Әліби Жанатқа ерекше орын берілген. Бұл кеште ол орындаушы ретінде ғана емес, музыка авторы ретінде де танылады. Оның үш шығармасы қазақстандық тыңдарман алдында алғаш рет орындалмақ.

«Домбыра мен фортепианоға арналған вариацияларда» Әліби домбыра партиясын өзі орындайды, ал рояльде Мария Шавтельская ойнайды. Сондай-ақ бағдарламаға фортепианоға арналған «Сөзсіз ән» және сопрано мен фортепианоға арналған «Сезім сыры» романсы енген. Романсты Марта Набатова орындайды.

Бұл шығармалар жанры мен орындаушылық құрамы жағынан әртүрлі болғанымен, олардың әрқайсысында композитор өзіне жақын музыкалық әлемдерді – романтикалық лириканы, фольклорлық интонацияларды және заманауи академиялық музыканың тілін тоғыстырады.

«Концертке өзім жазған үш шығарманы дайындадым. Олардың әрқайсысы музыкалық тілімнің жеке бір қырын ашады. Бұл туындылар қазақстандық көрермен алдында алғаш рет орындалатындықтан, осы кешті олардың Қазақстандағы премьерасы деуге болады», – дейді Әліби Жанат.

Жас автор үшін шығармаларының арнайы композиторлық кеш аясында емес, достары мен әріптестерінің орындауларымен қатар ұсынылуы да маңызды.

«“Музыкалық демалыс” бізге бір сахнада қайта бас қосып, шығармашылық қуатымызбен бөлісуге және тыңдарманмен жанды байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Мұндай кештер орындаушылар мен көрермендерді музыкаға деген ортақ сүйіспеншілік арқылы біріктіреді», – дейді композитор.

Оралу – жаңа бастау

«Музыкалық демалыс» атауынан жазға тән жеңілдік сезілгенімен, әрбір сахналық шығудың артында ұзақ жылдарға созылған дайындық, байқау тыңдаулары, ұстаздармен жұмыс және туған елден жырақтағы өмір жатыр. Сондықтан бұл концерт оқу семестрлерінің арасындағы тынығудан гөрі, шығармашылық жолды туған сахнамен қайта таразылайтын мүмкіндікке айналады.

Көрермен демалысқа үйіне келген әйгілі консерваториялардың студенттерін ғана тыңдамайды. Сахнаға біртіндеп өзіндік үнін тауып келе жатқан жас өнерпаздар шығады. Олардың бірі еуропалық классиканы жаңаша пайымдаса, енді бірі ұлттық музыкаға қайта бет бұрады. Ал үшіншілері қазіргі репертуардан өз орнын енді табатын жаңа шығармалар жазып жүр.

Бәлкім, шынайы музыкалық демалыс дәл осындай болуы керек шығар. Ол үзіліс емес, достарға, тыңдарманға және жаңа кезең бастау алатын музыкаға қайта оралу.