Еуразияның ұлан-ғайыр даласы талай ұрпақтың ерлігі мен өнегесі сіңген кеңістік. Көшпелі тіршілікте елдің амандығы жұрттың бірлігіне, өзара жәрдеміне және әр адамның қайратына тәуелді болды. Осындай өмір салты жазылмаған, бірақ берік ұстанылған даланың ар заңын қалыптастырды.

Ғасырлар бойы сол ұстанымдарды жыраулар мен ақындар жырға қосып, ел санасына сіңірді. Олардың сөзі жұртқа ақыл айтып қана қоймай, ел басына күн туған шақта бағыт-бағдар да берді. Жаһандану мен цифрлық технология дәуірінде осы мұра бізге нені ұқтырады?

Дала тіршілігінің рухани тірегі

Жыраулар мен ақындардың дүниетанымы көшпелі өмірдің өзінен нәр алды. Сондықтан олардың толғаған ойлары бүгін де мәнін жоғалтпаған.

Ар-ұят – адамдықтың өлшемі. Ел алдында абыройдан айырылу ер үшін ауыр сын саналған. Батыр жырау Қазтуғанның толғауларында туған жерге адалдық, ерлік пен кісілік қасиет асқақ жырланады. Арды сақтау – адамның өзіне де, өзгеге де адал болуы.

Бірлік – елдіктің ұйытқысы. Далалық өмірде алауыздық жұрттың әлсіреуіне әкелетінін жыраулар терең түсінді. Асан Қайғы Жерұйықты іздеп, халқына жайлы қоныс пен бейбіт өмір тіледі. Доспамбет пен Шалкиіз туған жерді қорғауды, ел намысын биік ұстауды толғады. Олардың жырларынан жұрт тағдырына алаңдаған жүректің үні естіледі.

Әділдік – ел алдындағы жауапкершілік. Жыраулар билеушілерге ақыл айтып, қажет жерде ойын бүкпей жеткізген. Бұқар жырау Абылай ханға ел бірлігін сақтау, халықтың қамын ойлау жөнінде кеңес берді. Оның толғаулары ел басқарған адамның да жұрт алдындағы міндетін ұмытпауға тиіс екенін еске салады.

Қазақ қоғамында жыр мен шешендік сөз жеңіл-желпі ермек саналмаған. Ел танымында жыраудың сөзі айрықша салмаққа ие болды: ол сарбазға жігер беріп, ағайын арасын жарастыруға, қиын шақта жұрттың еңсесін көтеруге қызмет етті. Ақындар да күнделікті күйбеңнен биік тұратын құндылықтарды – атамекенге сүйіспеншілікті, үлкенге құрмет пен кішіге қамқорлықты, қонаққа ашық көңілді ардақтады.

Жыраулар өсиеті бүгін де адамға ой салады. Уақыт өзгерсе де, айтқан сөзге берік болу, тамырыңды тану, жаныңдағы адамға жауапкершілікпен қарау қадірін жоймайды. Домбыраның үнін тыңдап, көне толғауларға ден қойғанда, біз сол дәуірдегі жұрттың арман-мұратын ғана емес, өз болмысымызды да тереңірек түсінеміз.