Ұлы композитор, халық күйшісі Дина Нұрпейісованың туғанына биыл – 165 жыл. Қазақтың күй өнері тарихында Динаның есімі айрықша құрметпен аталады. Оның ғұмыры мен шығармашылығынан халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан рухани мұрасы, қайсар мінезі мен өнерге деген адалдығы танылады. Динаның әр күйі өзі өмір сүрген дәуірдің тынысын, елдің мұңы мен қуанышын домбыра тілімен жеткізген сырлы шежіре іспетті.

Дина Кенжеқызы 1861 жылы қазіргі Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы Бекетай құмында дүниеге келген. Әкесі Кенже домбыра тартқан, анасы Жәниха да өнерге жақын болған. Бала күнінен күй тыңдап өскен Дина сегіз-тоғыз жасында-ақ домбыраны еркін меңгере бастайды. Қызының қабілетін байқаған әкесі оған алғашқы тәлімін береді. Ал ұлы күйші Құрманғазымен кездесуі Динаның өнер жолына шешуші ықпал етеді. Жас домбырашының дарынына тәнті болған Құрманғазы оған батасын беріп, күй тартудың қыр-сырын үйретеді.

Күй мұрасы – заман үні

Дина Нұрпейісованың күйлерінен бірде тасқындай төгілген жігер, бірде жан тербеген нәзік сезім естіледі. Ол дәстүрлі күйдің өрісін кеңейтіп, домбыраның екі ішегіне туған жердің көркін де, халық басынан өткен кезеңдердің салмағын да сыйғыза білді.

Күйшінің «Бұлбұл» шығармасы құс үнін еске салатын нәзік иірімдерімен баурайды. «Жеңіс» күйі соғыстың аяқталуына орай туып, ел қуанышын асқақтата жеткізеді. «Он алтыншы жыл» 1916 жылғы дүрбелеңнің халық тағдырына түскен ауыр салмағын сездіреді. Ал «Байжұма» дәстүрлі күй өрнегін өзінше түрлендірсе, «Әсем қоңыр» сыршыл сазымен, «Тойбастар» шаттықты екпінімен дараланады.

Дина өз туындыларын шығарып қана қоймай, Құрманғазы, Дәулеткерей, Түркеш, Есжан сынды күйшілердің шығармаларын шебер орындап, олардың өнер дәстүрін кейінгі ұрпаққа жалғады. Оның орындаушылық мәнерінде ұстазынан дарыған қуат пен өзіне ғана тән нәзік нақыш тоғысқан.

Өнерге адал ғұмыр

Динаның өмір жолы ауыр кезеңдер мен талай сынаққа толы болды. Соған қарамастан ол домбырасын серік етіп, күй арқылы халқымен бірге жасады. 1939 жылы Мәскеуде өткен халық аспаптары орындаушыларының Бүкілодақтық байқауында бірінші орын алды. 1944 жылы сексен үш жасында Ташкенттегі Орта Азия республикалары музыкасының онкүндігінде өнер көрсетті. Сол жылы оған Қазақ КСР-інің халық әртісі атағы берілді.

Дина Нұрпейісова 1955 жылы дүниеден өтті. Бірақ оның домбырасынан төгілген күйлер бүгін де тыңдаушысын толқытып, ұрпақтан ұрпаққа жетіп келеді. Күйшінің ғұмыры – өнерге адалдықтың, ал мұрасы – қазақтың күйшілік дәстүрінің биік үлгісі