Салтанат Ташимованың кескіндемесіндегі үнсіздік мүлгіген тыныштықты білдірмейді. Керісінше, оның картиналарында тыныштықтың өзіне жан біткендей әсер қалдырады. Дала төсін жел тербейді, бояулар ішкі қуатқа толығып, көзге таныс табиғат көріністері сызықтар мен түрлі түсті бедерлерге ұласады. Ал шынайы дүниенің ар жағынан аңыз бен қиял астасқан тылсым әлем бой көрсетеді.

Суретші Алматыдағы Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық өнер музейінде ашылған «Үнсіздік…» көрмесін осы ерекше күйді бейнелеуге арнаған. Мұнда табиғат пен адам, ғасырлар қойнауынан жеткен рухани мұра мен бүгінгі күннің алаңдаушылығы, көзге таныс пейзаждар мен дерексіз бейнелер өзара астасады.

Мұндай көркемдік ізденіс Салтанат Ташимова үшін жаңалық емес. Отыз жылдан астам уақыт бойы ол шынайы өмір мен қиял әлемінің арасынан өзіндік бейнелеу тілін қалыптастырып келеді. Алматы мемлекеттік театр-көркемөнер институтын тәмамдаған суретші 1991 жылдан бастап көрмелерге қатыса бастаған. Бүгінде оның туындылары Қазақстан, АҚШ, Германия, Ресей және Жаңа Зеландиядағы жеке өнер жинақтарында сақтаулы.

Дегенмен кескіндеме – суретшінің сан қырлы өмірінің бір ғана бөлігі. Салтанат Ташимова модель және актриса ретінде де танымал. Соған қарамастан, түрлі салада жинаған өмірлік тәжірибесі мен көрген-түйгенін бір арнаға тоғыстыратын шығармашылық кеңістік ол үшін қашанда кенеп болып қала береді.

Бір сұхбатында суретші шығармашылықтағы басты ұстанымдарының бірі тосыннан туатын еркін шешім екенін айтқан. Бұл оның кескіндеме мәнерін тереңірек түсінуге көмектеседі. Ташимова қалыптасқан үлгілерге әдейі бой алдырмайтындай көрінеді. Бір рет тапқан көркемдік шешімін қайта-қайта қолданылатын дайын тәсілге айналдырмайды.

«Үнсіздік…» көрмесінде осы шығармашылық еркіндік айрықша сезіледі.

Оның картиналарындағы дала жай ғана табиғат көрінісі емес. Аспан, жел, жер мен табиғат құбылыстары арқылы суретші еркіндік, өткеннің ізі, адам жаны мен оның қоршаған әлемдегі орны туралы терең ой қозғайды.

Суретші көне мифтер мен аңыздарға, тәңірлік дүниетанымға ден қойғанымен, өткен дәуірді сол күйінде бейнелеуді мақсат етпейді. Ежелгі бейнелер оның өзіндік көркемдік танымынан өтіп, бүгінгі өмірдің мәнін ашатын астарлы образдарға айналады.

«Дәруіш билері», «Сазсырнай әуені», «Азиялық сарындар» композицияларында дала кеңістігі мен ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени мұра сабақтасады. Ал «Жел рухтары», «Әлемдер тоғысқанда», «Әлемнің арғы беті», «Әлемдердің жаралуы» туындыларында бізге үйреншікті дүниенің шекарасы көмескілене түседі. Мұнда нақты оқиғадан гөрі көзге көрінетін және көрінбейтін, заттық және рухани әлемдердің арасындағы құбылмалы күйді сезіну маңызды.

Кеңінен жайылған бояу қабаттары, түстердің батыл үйлесімі, айқын бедерлер мен сызықтардың әуезді ырғағы көрерменді әр бейненің астарынан мағына іздеуге ғана емес, шығарманы жан дүниесімен сезінуге жетелейді.

Мұндай көркемдік қолтаңба бір күнде қалыптасқан жоқ. Салтанат Ташимова бұған дейінгі «Ұмайдың түстері» («Сны Умай») жобасында да дала бейнелерін, мифологиялық кейіпкерлерді, жартылай дерексіз кескіндемені және табиғат туралы толғаныстарын ұштастырған болатын. Жаңа көрмеде осы тақырыптар жалғасын тапқанымен, бұрынғыдан да терең, салмақты әрі алаңдаушылыққа толы сипат алған.

Бұл ерекшелік әсіресе «Ұмай мен Көкжайлау» жобасынан айқын байқалады.

Мұнда тіршіліктің ежелгі қамқоршысы Ұмай ананың бейнесі енді өзі де қорғауға зәру табиғат аясында көрінеді. Ұмай тек мифологиялық кейіпкер ретінде қалмай, бүгінгі қоғам үшін де мәні зор бейнеге айналады. Ағаштарды, жерді, табиғи кеңістікті аялау – тіршілікті сақтап қалуға деген ұмтылыстың, табиғатты бүлдіруге қарсылықтың көрінісі.

Бұл тақырыптың Ташимова үшін көркемдік ізденістен бөлек, жеке өмірлік мәні де бар. Ол көп жылдан бері қоршаған ортаны қорғау мәселелерімен айналысып, Көкжайлауды сақтауға және Алматының жасыл желегін қорғауға бағытталған қоғамдық бастамаларға қатысып келеді. Сондықтан оның картиналарындағы табиғат тақырыбы дерексіз философиялық толғаныс емес, суретшінің азаматтық ұстанымының шығармашылық жалғасы ретінде қабылданады.

Көрмедегі тағы бір маңызды бейне – Сиверс алма ағашы.

«Алма ағашының арғы тегі» жобасында қазіргі мәдени алма сұрыптарының көпшілігіне бастау болған жабайы Сиверс алма ағашы ата-баба ағашының символдық бейнесіне айналған. Оның тамыры өткенмен, бұтақтары өмірдің жалғасуымен астасады. Ал ағаштың өзі табиғат тарихы мен адамзат тарихы тоғысатын ерекше нышанға айналады.

Алматы үшін бұл бейненің мәні айрықша. Алма ежелден қаланың өзіндік белгісіне, мәдени келбетінің ажырамас бөлігіне айналған. Ташимова бұған дейін де көркемдік және экологиялық жобаларында осы тақырыпқа бірнеше рет оралған. Ал «Алма ағашының арғы тегі» туындысында бұл идея бір қаланың тарихымен ғана шектелмей, адамзаттың шығу тегі, ұрпақтар сабақтастығы және өзімізден әлдеқайда бұрын пайда болған табиғат алдындағы жауапкершілік мәселелеріне ұласады.

Алайда «Үнсіздік…» көрмесі табиғат тақырыбымен ғана шектелмейді.

«Үнсіз айқай» жобасында тыныштық ұғымы адам болмысымен тікелей байланысады. Ашылған ауыз бейнеленген медициналық бетперде бір-біріне кереғар ұғымдарды тоғыстырған әсерлі көркемдік образға айналған. Адамның дауысы бар, жанайқайы да бар, бірақ оны ешкім естімейді.

Кең дала, мифологиялық бейнелер мен ғаламның жаралуын елестететін туындылардан кейін бұл шығарма көрерменге ерекше өткір әсер етеді.

Осы тұста көрменің «Үнсіздік…» деген атауы да басқа қырынан ашыла бастайды.

Үнсіздік кейде терең ойға шому, сыртқы дүниенің қарбаласынан арылып, өз жан дүниеңмен оңаша қалу сәтін білдіреді. Ал кейде ол адамның ішкі күйзелісін жеткізе алмауын, өз дауысын өзгелерге естірте алмауын меңзейді.

Салтанат Ташимованың көркемдік әлемінің елеулі бөлігі осы екі күйдің – жан тыныштығы мен сыртқа шықпаған жанайқайдың арасынан өрбиді.

Суретші табиғатты бейнелегенімен, оның картиналарын үйреншікті мағынадағы пейзаждар қатарына жатқызу қиын. Дала өткен дәуірлердің белгісіне, жел уақыт ағысына, алма ағашы ата-баба бейнесіне айналады. Ал Ұмай ана тіршілікті қорғау қажеттігін еске салады.

Мұнда түстің өзі тек әсемдік үшін қолданылмайды. Әр бояу белгілі бір көңіл күйді, ішкі толғанысты жеткізетін көркемдік құралға айналған.

Сондықтан «Үнсіздік…» көрмесін жекелеген туындылардың жиынтығы ғана емес, біртұтас көркемдік әлем ретінде қабылдауға болады. Бұл әлемде үйреншікті сөздер жоқтың қасы. Бірақ суретші көрерменімен үздіксіз сырласып тұрғандай әсер қалдырады.

Оның орнына сызықтар мен бояулар, кенеп бетіндегі бедерлер, көне дәуірлерден жеткен бейнелер мен бүгінгі өмірдің көріністері тіл қатады.

Бәлкім, көрменің басты ерекшелігі де осында болар. Суретші өз туындыларының үнін есту үшін көрерменді алдымен тыныштыққа құлақ түруге шақырады.

Салтанат Ташимованың «Үнсіздік…» көрмесі Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық өнер музейінде 30 қазанға дейін жалғасады.