Бір әуен зейін қойып тыңдауды қажет етеді. Ал енді бір әуенге құлақ түрмес бұрын тыныштық керек.

Элегия – дәл осындай жанрлардың бірі. Онда жанды күйзелтер зар жоқ. Есесіне өткен шақтың елесі, жүздескен сәттердің естелігі, болар-болмас мұң бар. Мұндай әуен адамды аз уақытқа болса да тіршілік қарқынын бәсеңдетіп, сәл аялдағысы келетін сирек күйге бөлейді.

14 қазанда «Астана Опера» театрында өтетін камералық музыка кеші осы көңіл күйге арналады. «Bel Canto музыкалық салоны» топтамасындағы «Элегиялық көңіл күй» концерті Күләш Байсейітова атындағы Камералық залда тағы да өтеді. Алайда бұрынғы бағдарлама сол күйінде қайталанбайды. Кештің музыкалық желісі жыл сайын жаңадан түзіледі.

I. Бір сәт аялдау

Жоба авторы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Раушан Бескембирова элегияны «сәулелі мұңға толы лирикалық толғаныс» деп дәл сипаттайды.

«Бұл – жанды елжіретер сағыныш, бірақ онда қасірет жоқ. Адамның бір сәт аялдап, өзіне құлақ түргісі келетін жан күйі», – дейді ол.

Мүмкін, мұндай музыка күз мезгілімен сондықтан да табиғи үйлесетін болар. Мұнда бір оқиғаны бастан-аяқ баяндаудың қажеті жоқ. Оқиға желісінің орнын бірінен бірі өрбитін сезім күйлері басады. Сол сезімдерді адам дауысы, скрипка, виолончель, флейта, контрабас пен фортепиано жеткізеді.

«Элегиялық көңіл күй» бір кезде әзірленген бағдарламамен шектеліп қалмайды. Бескембированың айтуынша, бұл кештерде аспаптық шығармалар қайталанбайды, ал вокалдық бөлім үнемі жаңарып отырады. Осылайша, дәстүрлі кештің өзіне тән көңіл күйі сақталып, бағдарламасы әр жолы тың шығармалармен жаңарады.

II. Тұңғыш орындалатын туынды

Биылғы кештің басты жаңалығы – тыңдарман сахнадан бұрын-соңды естімеген туынды.

Композитор Әліби Әбдінұровтың флейта мен фортепианоға арналған «Қазақша адажио» шығармасы алғаш рет орындалады. Флейта партиясын Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Жібек Сапарғалиева орындайды, ал рояльда Раушан Бескембирова ойнайды.

Композитордың айтуынша, шығарма бірнеше жыл бұрын жазылған. Содан бері тыңдарманға алғаш жол тартатын сәтін күтіп келген.

«Мұны әлемдік премьера деуге болады», – дейді Әліби Әбдінұров.

Шығарманың атауы да бекер таңдалмаған. Еуропаның музыкалық дәстүрінде adagio термині баяу, байсалды екпінді білдіреді. Ал Әбдінұров осы үлгіні қазақ музыкасының әуендік өрнегімен байытуды ұйғарған.

«Қазақ музыкасына тән сарындар мен нақыштарды пайдаланып, қазақы мәнердегі адажио жазуды ойладым. Яғни, бұл – адажионың қазақша нұсқасы. Сондықтан оны „Қазақша адажио“ деп атадым», – деп түсіндіреді композитор.

Осылайша, екі дәстүрдің қызықты тоғысына куә боламыз: Еуропаның академиялық музыкасында ғасырлар бойы орныққан үлгі өзгеше әуезбен түрленеді.

Мұндай тұсаукесерлердің камералық сахна үшін маңызы ерекше. Өйткені мұнда жаңа туынды ауқымды декорациялар мен үлкен оркестрге сүйенбей, тыңдарманмен бетпе-бет сырласқандай әсер қалдырады.

III. Күздің сан алуан үні

Кеш бағдарламасы тұсаукесермен ғана шектелмейді.

Онда қазақстандық авторлардың туындылары мен Еуропа классикасы қатар орындалады. Тыңдарман Петр Чайковскийдің, Николай Римский-Корсаковтың, Сергей Рахманиновтың романстарын, Роберт Шуманның, Жюль Массненің, Антонин Дворжактың және өзге де композиторлардың шығармаларын тыңдайды.

Бағдарламадағы тағы бір жаңалық – Ференц Листің Виктор Гюгоның өлеңіне жазған «Как дух Лауры» романсы. Bel Canto топтамасында бұл шығарма алғаш рет орындалады. Оны тенор Әлихан Зейнолла шырқайды.

Кеште сопранодан бас дауысына дейінгі, тенордан опера сахнасында сирек кездесетін контртенорға дейінгі сан алуан үн естіледі. Сахнаға Әсем Сембина, Мадина Исламова, Елена Ганжа, Лейла Аламанова, Батыржан Смақов, Саян Исин, Артур Ғабдиев, Әлихан Зейнолла, Нарұл Тойкенов, Сұлтан Бақытжан, Болат Есімханов және Саргис Бажбеук-Меликян шығады.

Вокалдық туындылармен қатар аспаптық шығармалар да орындалады. Жібек Қалелова скрипкада, Дәулет Шәкіров виолончельде, Балжан Сапарова мен Жібек Сапарғалиева флейтада өнер көрсетеді. Бұл бөлімде Анатолий Якушкиннің орны бөлек: әдетте оркестрдің үніне тірек болатын контрабас бұл жолы Рейнгольд Глиэрдің шығармасында жеке дара үн қатады.

Музыкалық шығармалардың арасында тағы бір үн – көркем сөз естіледі. Жүргізуші Сәуле Мәулетова оқитын өлеңдер кештің көркемдік желісін толықтырып, жекелеген туындыларды ортақ көңіл күй арқылы сабақтастырады.

«Элегиялық көңіл күйдің» ерекшелігі де осында. Концерт бір композитордың шығармашылығына немесе бір тарихи кезеңге арналмаған. Мұнда әр дәуірдің туындыларын тоғыстыратын – ортақ жан күйі.

Сәулелі мұң Рахманиновтың музыкасында бір сипатта, Шуманның шығармаларында өзгеше өріледі. Әліби Әбдінұровтың жаңа адажиосындағы қазақы әуез Листің романтикалық сазына мүлде ұқсамайды. Контрабас та өз сырын адам дауысынан өзгеше жеткізеді.

Бірақ бір сәтте осы әуендердің бәрі бір арнада тоғысуы керек.

Сонда элегия жай ғана музыкалық жанр емес, күнделікті тіршіліктің қарбаласында сәл аялдап, бір жарым сағат бойы музыканың биязы үніне құлақ түруге себеп болады.

«Элегиялық көңіл күй» концерті 14 қазан күні сағат 19:00-де «Астана Опера» театрының Күләш Байсейітова атындағы Камералық залында өтеді.